رئیس اندیشکده

حجت الاسلام و المسلمین علی اکبر رشاد

- مؤسس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه‌ی اسلامی در سال 1373
- عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی از 1382
- تولیت حوزه علمیه امام رضا (ع)، از 1390
- رئیس هیأت حمایت از کرسی‌های نظریه‌پردازی کشور، از سال 1385
- رئیس شورای حوزه­ های علمیه استان تهران، از سال1390
- قائم مقام سازمان تبلیغات اسلامی کشور، 1360- 1373
- عضو مجمع عمومی مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی از سال 1386
- عضو شورای سیاست‌گذاری گفت‌وگوی ادیان از سال 1385
- رتبه‌ی استاد تمامی فلسفه پژوهشگاه فرهنگ واندیشه اسلامی.

تعريف عنوان انديشكده

با چند جمله مقدماتي درباره فلسفه و شأن نامگذاري انديشكده، مي‌توان عنوان انديشكده را به طور شفاف تعريف و تشريح كرد. «انديشكده مباني» با هدف بررسي مبناها، پايه‌ها و مبادي اصلي الگوي اسلامي و ايراني پيشرفت تشكيل شده است. بر حسب مفاد نشست‌هاي انديشكده، مأموريت انديشكده چنين تصويب شده است:تدوين و طراحي مباني نظري لازم براي شناخت و ارائه الگوي اسلامي ايراني پيشرفت. بر اساس اين، انديشكده از حيث روش‌شناختي، فعاليت مقدم و آغازين الگو را بر عهده دارد. قضايا و مقولات پايه‌اي تعريف‌شده در اين انديشكده، چشم‌انداز كلي و حتي گاهي نقاط شروع فعاليت در انديشكده‌هاي ديگر است. به دليل اين نوع جايگاه و مأموريت،  انديشكده،نام «مباني» را به خود گرفته است.

مراد از نام «مباني»، طرح زيرساخت‌ها، مقدمات پايه و تعيين اهداف و مقاصد كلان است. در حوزه الگوي اسلامي ايراني پيشرفت، منظور از «مباني»، طرح زيرساخت‌هاي نظري و روشي معقول و علمي براي تدوين نظريه پيشرفت بر اساس مباني معرفتي اسلامي و زمينه‌هاي ايراني است.

در ابعاد نظري، تأكيد انديشكده صرفاً بر اصول و مباني است كه خود به معناي طرح و شرح مفاهيم محوري و پايه و دوري از پرداختن به فروع و شاخص‌هاي جزيي مربوط به عرصه زندگي است. در حوزه روشي، وظيفه انديشكده بحث از مباني روش‌‌شناختي الگو است كه منطق و چگونگي ارتباط و تعامل ابعاد كلان الگو نظير «اسلاميت»، «ايرانيت» و «پيشرفت» را نشان مي‌دهد. در واقع در انديشكده مباني مشخص مي‌شود كه:

الف- جايگاه و نقش «اسلام» در الگو چيست و با چه اصول و محورهايي معين مي‌شود؟

ب- جايگاه «ايران» در الگو چيست و چه مؤلفه‌هايي مؤيد اين مفهوم در الگو هستند؟

ج- منظور از «پيشرفت»، مقتضيات و اهداف آن در زمينه‌هاي فرهنگي و ملي چيست؟

د- گفتمان «پيشرفت» در ايران، چه خاستگاه و مقاصدي دارد؟

هـ- منابع معرفتي ديني و علمي چگونه محدوده و فراخناي توسعه و پيشرفت را تعيين مي‌كنند؟

انديشكده مباني كه به تناسب عنوان و اهداف، در نهايت فعاليت، به طرح و تدوين اصول نظريه پيشرفت اسلامي ايراني مي‌رسد، اهداف و چشم‌اندازهاي كلي الگو را ترسيم خواهد كرد و مقتضي است كه كاربرد، جزءسازي و عملياتي كردن آن در انديشكده‌هاي ديگر صورت گيرد.

تعريف قلمروي موضوعي انديشكده

از نظر نسبت موضوعات و مفاهيم مورد مطالعه در اين انديشكده با انديشكده‌هاي ديگر، بايد گفت كهاندیشکده مبانی، متولي مطالعه و تدوین اصول روش‌شناختي و ملزومات نظري پایه در تدوین الگو از قبیل مباني هستی‌شناختی، معرفت‌شناختی، ارزش‌شناختي بر اساس معارف اسلامی، موازین عقلی و دستاوردهای علمی بشر برای استفاده در سایر اندیشکده‌ها است.

بهترين مبنا براي تعريف موضوع و محور فعاليت انديشكده -يعني مفهوم مباني و اصول- اين است كه آن را شامل دو نوع مبادي معرفتي (عمدتاً نظري و انتزاعي) و زمينه‌اي (واقعي و انضمامي) بدانيم. در واقع، هر نظريه علمي با برخي اصول موضوعه و مباني تصوري و تصديقي آغاز مي‌شود كه با منطق خاص دسته‌بندي به قرار زيرند:

اول: مباني هستي‌شناختی

دوم: مباني معرفت‌شناختی

سوم: مباني دين‌شناختي-ارزش‌شناختي

چهارم: مباني زمينه‌اي و تاريخي (هويتي-تمدني)

چهارم: مباني روش‌شناختي (مباني روشي تعامل ساير اصول و مقوله‌ها)

در سه دسته مباني اول، محوريت رويكرد و نگاه به موضوع، بينش اسلامي است كه از آيات قران كريم، تفاسير معتبر قرآن، كلام ائمه و بزرگان دين اقتباس خواهد شد. يعني اسلام در الگو، به عنوان پايه و مبناي معرفتي و ايران به عنوان زمينه و بستر مطرح مي‌شود. در مباحث مربوط به زمينه و بستر پيشرفت، مقتضيات كشور، ظرفيت‌هاي هويتي، تمدني و محيط شناختي ايران، محور بحث و بررسي خواهند بود.

به طور كلي، مقولات فوق، مفاهيم محوري و قابل تعريف و تشريح در حوزه انديشكده مباني هستند. غير از مفاهيم اصلي زيرمجموعه، مقولات منتج يا مرتبط با اين مفاهيم به حوزه كار ديگر انديشكده‌ها برمي‌گردد. قاعدتاً اين دسته‌بندي، به تميز و تفكيك تقريبي فعاليت اين انديشكده با انديشكده‌هاي همسو نظير انديشكده فقه و حقوق اسلامي، سنت‌هاي الهي، معنويت، فرهنگي كمك شاياني مي‌كند.

تشريح حوزه كاربردي و مخاطبان انديشكده

- دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالي

- حوزه‌هاي علميه

- سازمان‌ها و نهادهاي سياستگذار و برنامه‌ريز توسعه

تشريح ارتباط موضوعي انديشكده با ديگر انديشكده‌ها

كليه انديشكده‌ها:

1- ارائه اطلاعات نظري پايه شامل اصول هستي‌شناختي و معرفت‌شناختي اسلامي به ديگر انديشكده‌ها

2- ارائه چشم‌انداز كلي الگو به ديگر انديشكده‌ها

3- تشخيص مقاصد و اهداف كلان الگو از سوي انديشكده مباني

4- هماهنگي در اجراي نقشه راه الگو

5- ارتباط نزديك با انديشكده‌هاي نوع اول در تنظيم و تدوين مباني و اصول دين‌شناختي-ارزش‌شناختي الگو

6- مطالعه گزارش‌هاي ديگر انديشكده‌ها و بيان نظرات تكميلي

7- دريافت نظرات و ملاحظات ديگر انديشكده‌ها براي طرح و رعايت آن در الگو

 

ایرانی بودن الگو

در خصوص ايرانى بودن الگو، علاوه بر آنچه كه دوستان گفتند؛ كه خوب، شرایط تاريخى، شرایط جغرافيایى، شرایط فرهنگى، شرایط اقليمى، شرایط جغرافياى سياسى در تشكيل اين الگو تأثير می‌گذارد - كه قطعاً اينها درست است - اين نكته هم مطرح است كه  طراحان آن، متفكران ايرانى هستند؛ اين كاملاً وجه مناسبى است براى عنوان ايرانى؛ يعنى ما نمی‌خواهيم اين را از ديگران بگيريم؛ ما می‌خواهيم آنچه را كه خودمان لازم می‌دانيم، مصلحت كشورمان می‌دانيم، آينده‌مان را می‌توانيم با آن تصوير و ترسيم كنيم، اين را در يك قالبى بريزيم. بنابراين، اين الگو ايرانى است.

رهبر معظم انقلاب اسلامی در نخستین نشست اندیشه‌های راهبردی

 شکوفایی تمدن نوین اسلامی ایرانی

ملت ايران با همه دستاوردها، تجارب و عبرت‌های ارزشمند خود، رسالتی ملی، انسانی و اسلامی بر عهده دارد. اين ملت در گام دوم انقلاب اسلامی و در عصر پيشرفت‌های پرشتاب علمی، اطلاعاتی، ارتباطی، شناختی و نيز تحولات بينشی، اجتماعی، اقتصادی و سياسی بين‌المللی، وظيفه دارد، توانمندی‌‌ها و ظرفيت‌های تمدنی ايران و اسلام را با استفاده از علم و فناوری روز و تجارب بومی و جهانی، برای نيل به تمدن نوين اسلامی ‌ايرانی، شکوفا سازد و آن را برای حل مسائل اساسی کشور و تعالی و سعادت خود، به خدمت درآورد. همزمان، موظف است که، توانمندی خويش را برای التيام آلام مسلمانان و مردم جهان و دستيابی ايشان به سعادت، تقديم دارد.

دستيابی به اين هدف، با «پيشرفت» در عرصه‌های فکر، علم، معنويت و زندگی، فراهم می‌شود که متفاوت از توسعه به معنی غربی آن، عبارت است از: «تکامل و تعالی پيوسته و پويای شئون و ساحات گوناگون حيات بشر بر اساس آموزه‌ها و ارزش‌های اسلامی، در مسير ظهور استعداد‌های فطری انسان‌ها». اين پيشرفت به الگويي جامع و بلندمدت نياز دارد تا مسير و مقصد آن را معين و تحولاتش را هدايت کند.

برگرفته از: مقدمه پیش‌نویس سند الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت

Back to top