• علی‌اکبر شایسته‌نژاد
آسیب‌شناسی نقش الگویی رهبران جامعه در تداوم انقلاب اسلامی ایران

  • درج شده توسط  مدیر سایت

در جمهوری اسلامی، نقش الگویی رهبران از جایگاه بلند و برجسته‌ای برخوردار است. ساده‌زیستی و پرهیز از تجمل‌گرایی رهبران مردم ایران، موجب تقویت انگیزه زندگی مقتصدانه مردم و منشأ خیرات و برکات فراوانی برای همگان است.

بخش اول

چکیده

به دلیل ارتباط عمیق مردم با رهبران خود در جمهوری اسلامی ایران، الگو‌پذیری مردم از رهبران جامعه به ویژه رهبران دینی، زمینه بسیار خوبی برای پیروزی و حفظ انقلاب اسلامی ایران بوده است. استمرار این نقش ارزشمند، نیازمند مراقبت جدی و عمیق از ابتلای به آسیب‌هاست.

نگارنده پس از تبیین مفهوم الگو و اهمیت نقش الگویی از نظر قرآن و پیشوایان دین، به آسیب‌شناسی آن پرداخته و اموری چون دنیا‌زدگی، چندگانگی الگوها، نفوذ فرصت‌طلبان، سازش‌کاری، عوام فریبی و عدم شناخت زمان را از عوامل تخریب الگوها خوانده و برای حل این مشکل، باور منزلت الگو بودن، حفظ ارتباط با مردم، باورِ خردورزی مردم و برخورد قاطع با عوامل مزاحم را مهم خوانده است.

واژگان کلیدی

انقلاب اسلامی ایران، مفهوم الگو، اهمیت نقش الگویی، نقش الگویی رهبران، آسیب‌شناسی الگوها

مقدمه

در حکومت‌های استبدادی رابطه حاکم با مردم بریده است و قرآن کریم از فاصله عمیق حاکمان سلطه، مانند فرعون و نمرود با مردم سخن گفته است. حاکمان مستبد، از مردم در هراس بودند و سدهای پولادینی بین خود و مردم می‌کشیدند. درحالی‌که با وجود حصار شدید امنیتی که بر گِرد ائمه کشیده شده بود، هرگز رابطه خود را با مردم قطع نکردند.

تلاش مذبوحانه غلات برای برکشیدن جایگاه امام، به حد اولوهیت و دور از دسترس جلوه‌دادن آنان نیز، با عکس‌العمل شدید و اعلام تنفر ائمه(ع) دفع شد. پیشوایان دین، لازمه ایفای نقش الگویی خود را در برخورداری از ارتباط ناگسستنی با مردم و حضور در عینیت جامعه می‌دانستند. (صفری فروشانی، 1378: 161 ـ 151)

حتی در دوران غیبت امام عصر# نیز ارتباط با آن بزرگوار، امری محال و دست‌نیافتنی نیست. چنان‌که عده‌ای از سالکان طریقت به آن دست یافته‌اند. (دوانی، 1354: 944 ـ 934)

به توصیه پیشوایان دین، مبنی‌بر فراخواندن مردم به دین با عمل و نه صِرف گفتار، (1)  علمای راستین با پیوند عمیق خود با مردم، نقش برجسته‌ای در ارشاد آنان داشته‌اند. رهبران دینی به‌دلیل شخصیتِ اثرگذار و سازنده خود، پیوسته علاقه‌مند بودند تا در جمع مردم عِطر‌افشانی کنند و رایحه دل‌آویز علم و عمل خویش را به مشام جویندگان حقیقت برسانند.

یکی از دستاوردهای مهم انقلاب اسلامی ایران، تقویت ارتباط نزدیک و صمیمانه مردم با رهبران جامعه است. از آنجا که نقش الگویی رهبران جامعه، جز با حضور عینی در جامعه آشکار نمی‌شود، دست‌های پیدا و نهان استکبار تلاش فراوانی کردند تا این پیوند را قطع کنند.

در آغاز انقلاب، گروه‌های تروریستی فرقان، مجاهدین خلق و ... عده‌ای از نخبگان صاحب‌اندیشه و مدیریت را به شهادت رساندند. گرچه این حوادث تلخ موجب شد تا حدودی رهبران جامعه از مردم فاصله بگیرند، اما ارتباط فکری و پیوند قلبی آنان با مردم همچنان استوار است.

نقش الگویی رهبران جمهوری اسلامی، منحصر به داخل ایران نیست، بلکه به‌دلیل شرایط ویژه و موقعیت برجسته ایران، همه افراد آزاده جهان، چشم به رفتار رهبران ایران دوخته‌اند. این امر اهمیت نقش الگویی آنان را چند برابر می‌کند. از آنجا که خط‌مشی الگوهای کشور، برگرفته از رهنمودهای قرآن و پیشوایان دین است، نگارنده با بررسی نقش الگویی رهبران جامعه در قرآن و روایات، به برخی آسیب‌های آن اشاره و راهکار‌هایی نیز ارائه کرده است. این مقاله به روش پژوهشی ـ تحلیلی به موضوع پرداخته و اطلاعات لازم را به شیوه کتابخانه‌ای از منابع مختلف جمع‌آوری و تجزیه و تحلیل کرده است.

پرسش اصلی تحقیق این است که «چه آفت‌هایی نقش الگویی رهبران جمهوری اسلامی را تهدید می‌کند؟»

مفهوم الگو

اسوه، به معنای پیروی انسان از غیر، در کار خوب یا کار بد است. (راغب، 1412: 76) «اسوه»، «قدوه»، «الگو» به‌معنی طرح، مدل، نمونه و ... آمده و غالباً ناظر به الگوهای انسانی است و درباره تربیت و تقویت ابعاد اخلاقی، رفتاری و شناختی انسان و مسائل آموزشی و یادگیری کاربرد دارد. (مهدی‌زاده، 1385: 11؛ معین، 1375: 1 / 1063)

در علوم اجتماعی، الگوها، شیوه‌های زندگی نشئت‌گرفته از فرهنگ است که افراد به‌طور طبیعی با آنها سروکار دارند و اعمال خود را با این الگوها تطبیق می‌دهند. (قائمی‌مقدم، 1389: 26؛ موسوی کاشمری، 1379: 150) مربی می‌کوشد نمونه رفتار و کردار مطلوب را در معرض دید متربّی قرار دهد. (باقری، 1388: 1 / 143) تأثیر رفتار الگو بر متربی، بسیار بیشتر از تأثیر گفتار اوست. سعدی گوید: «دو صد گفته چون نیم کردار نیست». شهید مطهری می‌نویسد:

ما بیش از اندازه از این گوش و زبان بیچاره انتظار داریم. بیشتر اوقات، باید از عمل و چشم استفاده کنیم؛ یعنی خوب رفتار کنیم تا آنها با چشم خودشان ببینند. یک مقداری هم به این گوش و زبان بیچاره استراحت بدهیم. (مطهری، 1360: 20 / 204)

ازاین‌رو، نقش الگویی رهبران ایران، به‌ویژه روحانیان، برای هدایت مردم به اخلاق و معنویت از اهمیت فراوانی برخوردار است.

اهمیت نقش الگویی از نظر پیشوایان دین

انتظار مردم از رهبران خود در جمهوری اسلامی ایران، تأسی به رهنمودهای پیشوایان دین و انعکاس آن در رفتار خویش است. بنابراین، نگاهی کوتاه بر تعالیم آنان، ضروری است.

قرآن کریم، علاوه بر معرفی الگوی‌های راستین (انبیا / 83؛ تحریم / 11 و ...) و برخی اسوه‌های دروغین (تحریم / 10)، توصیه به پرهیز از تقلید کورکورانه (زخرف / 23 و 24) و بصیرت در انتخاب الگو (انعام / 90)، حضرت ابراهیم(ع) را الگوی پیروان آیین حنیف و پدر ادیان توحیدی معرفی کرده است: «برای شما در زندگی ابراهیم و کسانی که با او بودند، سرمشق خوبی وجود داشت»؛ (ممتحنه / 4) زیرا آنان در اعتقاد توحیدی خود پایداری کردند و همه مشکلات را به جان و دل خریدند.

یکی از رهاوردهای تربیتی نماز، الگوسازی و جستجوی مصداق‌های نعمت‌داده‌شدگان است (حمد / 7) که قرآن کریم آنان را در چهره پیامبران، راستگویان، شهیدان و نیکوکاران معرفی کرده است. (نساء / 69) در تشهد نماز نیز عبارت «السلام علینا و علی عبادالله الصالحین»، نقش‌پذیری از نیکوکاران و حرکت در مسیر عبودیت را تلقین می‌کند.

رسول گرامی اسلام(ص)، انسان کامل و نمونه والای عرفان، زهد، عشق، تقوا و شجاعت و برترین و شایسته‌ترین نمونه رهبری، پدری، همسری، دوستی و انسانی برای هر مسلمان است. قرآن کریم فرمود:

لَقَدْ کَانَ لَکُمْ فی رَسُول‌ِ اللَّهِ أ‌ُسْوَةٌ حَسَنَةٌ. (احزاب / 21)

مسلّماً برای شما در زندگی رسول خدا سرمشق نیکویی بود.

«علامه طباطبایی» در کتاب خود «المیزان» نوشته است:

اسوه در مورد رسول خدا(ص)، پیروی از او و وظیفه‌ای ثابت است و همیشه باید به گفتار و کردار آن جناب تأسی کرد و همانند او مشقت‌های جهاد در راه خدا را تحمل کرد. (طباطبایی، 1374: 16 / 432)

تفسیر «الکشاف» در معنای «اسوه» دو احتمال ذکر کرده است:

اول، خود رسول خدا(ص) فی‌نفسه اسوه حسنه و مقتدی به است؛ دوم، در وجود رسول خدا(ص) خصلتی هست که جا دارد مردم در آن صفت، به آن حضرت اقتدا کنند. (زمخشری، 1407: 3 / 531)

این دو احتمال منافاتی با هم ندارند. امام علی(ع)، رفتار خود را برگرفته از سیره حضرت محمد(ص) دانسته است (سید رضی، بی‌تا: خ 192 / 300) و فرمود: «إ‌ِنِّی حَامِلُکمْ عَلَی مَنْهَج نَبیکمْ؛ من شما را به سیرة پیامبرتان راهنمایی می‌کنم» (طبرسی، 1403: 1 / 168) و «ما أعظَمُ فَوزُ مَن اقتَفی أ‌َثَرَ النَّبیینَ؛ چه سعادت بزرگی است که انسان از روش پیامبران، پیروی کند». (تمیمی، 1366: 110) ایشان خود را نیز الگو و نمونه راستین تربیت الهی معرفی کرده و فرموده است:

و با خوی خود، شما را نشان دادم که اخلاق گزیده چیست. پس در آنچه دیده ژرفای آن را نتواند دید و اندیشه به کنه آن نتواند رسید، رأی خود را به کار مبندید. (شهیدی، 1377: 86)

بدیهی است که هرچه الگو نزد مردم، از محبوبیت بیشتری برخوردار باشد، تأثیرپذیری دیگران از او بیشتر است. علاقه شدید مؤمنان به خداوند (بقره / 165) موجب می‌شود با نهایت دقت، از شیوه رفتار و کردار رسول گرامی اسلام(ص) که محبوب خداوند و مورد علاقه مردم است، پیروی کنند.

نقش الگویی رهبران ایران

در جمهوری اسلامی ایران، نقش الگویی رهبران، بسیار برجسته و حائز اهمیت است. در َمثَل آمده است: «النّاسُ عَلی دین‌ِ مُلُوکِهم». (اربلی، 1381: 2 /21)

در منطق تربیتی اسلام، رابطه تربیت‌پذیری افراد از الگوها، ره‌جویی مأموم از امام و پیروی مردم از رهبر، جریانی بادوام و طولانی است. قرآن کریم از استمرار این ارتباط تا روز قیامت سخن گفته است «یوْمَ نَدْعُو کُلَّ أ‌ُنَاس‌ٍ بإ‌ِمَامِهمْ؛ روزی که هر گروهی را با پیشوایش می‌خوانیم». (إسراء / 71)

امام علی(ع) فرمود:

ای مردم به خدا سوگند! من شما را به طاعتی برنمی‌انگیزم، جز آن‌که خود پیش از شما به گزاردن آن برمی‌خیزم و شما را از معصیتی باز نمی‌دارم، جز آن‌که خود پیش از شما آن را فرو می‌گذارم. (شهیدی، 1377: 250)

همچنین فرمود: «لغزش عالم همچون شکستن کشتی است، خود غرق می‌شود و دیگران را غرق می‌کند». (مجلسی، 1404: 2 / 58)

ایشان به مربیان و رهبران جامعه توصیه می‌کند قبل از آن‌که به تربیت دیگران بپردازند، خود را تزکیه کنند و نفس خویش را از آلودگی‌ها بیالایند، تا سخنشان از حد گوش تجاوز کند و بر قلب و اندیشه متربی، خوش‌آهنگ و لذت‌بخش باشد. (سید رضی، بی‌تا: حکمت 70 / 480؛ شهیدی، 1377: 371) امام خمینی(ره) فرمود:

در بعضی از شهرستان‌هایی که در ایام تابستان می‌رفتیم، ... من می‌دیدم که اینها بسیار مؤدب به آداب شرع هستند ... انسان وقتی ملاحظه می‌کرد، می‌دید که عالِم خوبی آنجا بوده ... اگر در یک جامعه‌ای، در یک شهری، چند نفر ملّای متوجه به دیانت، عاقل و عامل به علم خودش باشد، لازم نیست موعظه کند، اصلًا خود وجود او موعظه است. (امام‌خمینی: 1378: 2 / 16)

خداوند عزیز، پیشوایان مردم را دوگونه خوانده است:

1. رهبران نور (انبیا / 73): رسول خدا(ص)، مردم را به پیروی از پیشوایان دین و علمای راستین که برجسته‌ترین الگوهای تأثیرگذار در زندگی آنان هستند، فرا خوانده است:

إتَّبعوُا العِلَماءَ فَأ نَّهُم سُرُجُ الدُّنیا وَمَصابیحُ الآخِرَة. (متقی هندی، بی‌تا: 10 / 135)

از عالمان دین پیروی کنید که آنان، هادی و راهنمای شما در دنیا و آخرتند.

2. رهبران نار (قصص / 41): شیطان سردمدار و رهبر راهیان نار است. قرآن کریم همگان را از پیروی او باز داشته (نور / 21) و هشدار داده است که پیروی از مجرمان (شعراء / 99)، گنهکاران (اعراف / 142)، انسان‌های هوس‌ران (مائده / 77) و دوستان ناصالح، زمینه‌ساز ورود انسان به عذاب الهی است. (فرقان / 28) و با ذکر سرنوشت خفت‌بار قوم فرعون (زخرف / 54)، اطاعت و پیروی از حاکمان فاسد را موجب تباهی و نابودی مردم خوانده است.

رهبران و پیشوایان ام‌القرای اسلام، یعنی جمهوری اسلامی ایران، از طرفی زیر ذره‌بین نگاه مردم داخل و خارج هستند و از طرف دیگر، دشمن پیوسته رصد می‌کند تا از لغزش کوچک آنان کوهی بسازد و در رابطه مردم با آنان اخلال ایجاد کند. پس نوع رفتار آنان نقش مهمی در رشد، توقف و تنزل انسان‌ها دارد. آراستگی آنان به فضایل اخلاقی یا آلودگی آنان به رذایل اخلاقی در افراد دیگر تأثیر خواهد گذاشت. ازاین‌رو، باید به شدت از منزلت خویشتن مراقبت کنند.

آسیب‌شناسی الگوها در جمهوری اسلامی ایران

«آسیب» در لغت به معنای آزار، گزند، درد، صدمه و ... آمده است. (عمید، 1354: 31) آسیب‌شناسی، شاخه‌ای از علم پزشکی است که به منشأ، ماهیت، علت و سیر بیماری‌ها می‌پردازد. آسیب‌شناسی از علم پزشکی به علوم دیگر به‌ویژه علوم انسانی و اجتماعی سرایت کرده است.

هر چیزی که ارزش بیشتری دارد، نیازمند مراقبت و توجه بیشتری است. کسانی که در مسند الگویی جامعه قرار می‌گیرند، باید به‌شدت از این جایگاه ارزشمند و موقعیت متعالی پاسداری کنند تا خدشه‌ای بر آن وارد نشود و غبار تیرگی آن را کدر نکند. برخی از عوامل مخرب این جایگاه عبارتند از:

1. دنیازدگی

قرآن کریم از انسان‌های حقیر و تهی از کرامتی سخن گفته است که همه همِّ خویش را مصروف گِردآوری ثروت بی‌حد و حصر می‌کنند و مال را عامل جاودانگی می‌پندارند. (تکاثر / 3 ـ 1) و کسانی را که به‌دلیل شدت علاقه به مال و امور مادی، نسبت به‌حضور در میدان جهاد، سنگینی می‌کنند، سرزنش کرده (توبه / 38) و ترجیح امور زندگانی را بر رضایت خداوند، نشانه تباهی و سزاوار سرزنش و ملامت شمرده (توبه / 24) و دلبستگی به دنیا را یکی از علل اساسی سقوط بلعم باعورا خوانده است. (اعراف / 176)

رسول گرامی اسلام(ص) فرمود: «خداوند هفتاد گناه را از جاهل می‌آمرزد، قبل از آن‌که یک گناه عالم را مورد عفو قرار دهد». (ابن‌طاوس، 1367: 87)

امام علی(ع) فرمود:

به خدا از دنیای شما زری نیندوختم و از غنیمت‌های آن ذخیرت ننمودم و بر جامه کهنه‌ام، کهنه‌ای نیفزودم ... . آیا بدین بسنده کنم که ـ مرا ـ امیرمؤمنان گویند و در ناخوشایندهای روزگار شریک آنان نباشم یا در سختی زندگی ـ نمونه‌ای ـ برایشان نشوم. (شهیدی، 1377: 317)

امام کاظم(ع) از پدرانش، از پیامبر(ص) نقل کرده است:

فقیهان، امانتدار پیامبرانند، تا آن زمان‌که در دنیا داخل نشده باشند. گفتند: ای پیامبر خدا! داخل شدن ایشان در دنیا به چیست؟ گفت: پیروی از سلطان؛ چون چنین شدند، از ایشان بر دین خود بترسید. (کلینی، 1365: 1 / 46)

دلبستگی به دنیا و افراط در بهره‌گیری از آن که اخلاد بر زمین است، ناشی از هوای نفس و از عوامل مخالف سعادت و رستگاری انسان است. (2)

امام خمینی(ره) می‌فرماید:

بپرهیز و برحذر باش ـ خداوند متعال در اولی و اخری یارت باد ـ از اینکه همت خویش صرف به دست آوردن لذات شهوات حیوانی کنی که این شأن چهارپایان است، یا به چیرگی بر نزدیکان و همانندان بپردازی ـ اگرچه غلبه در علوم و معارف باشد ـ که این منزلت درندگان است، یا همّ خویش به ریاست‌های ظاهری دنیا صرف کرده، تدبیر و اندیشه را بر آن بگماری که مقام شیاطین است. (امام‌خمینی، 1370: 1 / 10)

نیز فرمود:

خوف آن است که اگر تشریفات و زرق و برق‌های شبیه به قطب مادیت رواج پیدا کند، در نسل‌های بعد اثر گذارد و خدای نخواسته آنچه از آن می‌ترسیم به سر حوزه‌ها بیاید. (امام‌خمینی، 1378: 17 / 326)

شهید مطهری می‌نویسد:

مقیاس هواپرستی او [عالم روحانی] در جاه و مقام و میل به دست‌بوسی و شهرت و محبوبیت و علاقه به اینکه مردم دنبال سرش حرکت کنند و در مصرف بیت‌المال در راه آقایی خود و یا باز گذاشتن دست کسان و خویشان و مخصوصاً آقازادگان گرام در بیت‌المال و امثال اینهاست. (مطهری، 1385: 20 / 178)

مقام معظم رهبری نیز در مناسبت‌های مختلف و به‌ویژه در توصیه‌های ماه رمضان، بر پرهیز الگوهای جامعه از دنیا‌گرایی تأکید فرمودند.

«سیدکاظم شریعتمداری» که سال‌ها یکی از مراجع مورد اعتماد مردم به شمار می‌رفت، به‌دلیل دلبستگی به جاه و شهرت، در برابر امام و انقلاب ایستاد و گرفتار خشم مردم شد.

«شیخ علی تهرانی» از مبارزان قبل از انقلاب بود و بارها گرفتار زندان شاه شد. بعد از انقلاب، ریاست دادگاه انقلاب مشهد و مدتی هم ریاست دادگاه انقلاب اهواز را بر عهده گرفت و نماینده مجلس خبرگان شد.

وی به دلیل ضعف نفس و حسادت به مقام معظم رهبری به مخالفت با نظام پرداخت و در دوران جنگ تحمیلی به عراق پناهنده شد و در رادیو عراق با سخنرانی علیه جمهوری اسلامی به تضعیف روحیه رزمندگان پرداخت. (3)

2. چندگانگی الگوها در جمهوری اسلامی ایران

یکی از آسیب‌هایی که جمهوری اسلامی ایران را چون موریانه از درون تهدید می‌کند، اختلاف رفتار و گفتار الگوها و اختلاف رفتار الگوها با یکدیگر است. تفاوت نوع برخورد رهبران جامعه با مسائل زندگی، موجب می‌شود مردم به‌دنبال روش آسان‌تر بروند و از رفتارهایی که نیاز به زحمت ندارد، الگو بگیرند. از طرف دیگر، مشاهده این نوع رفتارها، از اعتماد آنان به صحت همه رفتارها می‌کاهد.

اختلاف رفتاری رهبران ایران، از آفت‌هایی است که الگو‌پذیری جامعه را به‌سوی سلیقه‌گرایی سوق می‌دهد. تعامل مطبوعات و رسانه‌ها با الگوها، باید براساس نقش آنان تعیین شود. در شرایط فعلی اگر بنا باشد جوانان ایرانی، الگوی رفتاری خود را براساس اهمیت و توجه رهبران جامعه به جایگاه والدین، معلم، هنرپیشه، ورزشکار، عالم دینی، پدر و مادر، نماینده مجلس، وزیر و ... انتخاب کنند، چنین ارزش‌گزاری را در اختیار ندارند. ازاین‌رو، باید به نقش الگویی دانشمندان که مورد عنایت قرآن و پیشوایان دین است، توجه بیشتری بشود. در حالی که این منزلت و جایگاه، از نگاه مدیران فرهنگی جامعه مغفول مانده است.

الگوها، آنگاه نقش مؤثری ایفا کرده، آثار برجسته و عظیمی از خود بر جای خواهند گذاشت که خِرد جمعی، بهای لازم را به آن بدهد و به ارزش جایگاه و نقش آن پی ببرد. مردم، اختلاف و نزاع رهبران جامعه اسلامی را ناشی از هوای نفس و بی‌تقوایی می‌دانند. امام راحل(ره) فرمودند: «اگر همه انبیا الآن در اینجا جمع بشوند، اختلاف ندارند. برای آنکه، آن جهات نفسانی را ندارند». (امام‌خمینی، 1378: 12 / 214)

بی‌آنکه برخی از تلاش‌های ارزشمند خدمتگزاران نظام را نادیده بگیریم، باید گفت: الگوی زندگی و گفتار مدیران نظام جمهوری اسلامی در دوران پس از جنگ تحمیلی، هرگز تناسبی با رهنمودهای امام(ره) نداشت و در آن سال‌ها فرهنگ ساده‌زیستی، ایثار و شهادت و ... رنگ باخت.

در جریان انتخابات ریاست جمهوری سال 1388 نیز افرادی که به جریان فتنه مشهور شدند، با ارائه الگوها و مدل‌هایی مغایر با برخی اصول انقلاب و رهنمودهای امام راحل(ره)، بلوای بزرگی در کشور برپا کردند.

پی نوشت ها:

1.  . امام صادق(ع) فرمود: «مردم را به‌غیر زبان (یعنی با رفتار و کردار) خود به خیر و نیکوکاری دعوت کنید، مردم باید کوشش در عبادت و راستگویی و پرهیزکاری شما را ببینند». (کلینی، 1365: 2 / 105)

2. . ترک شهوت‌ها و لذت‌ها سخاست         هر که در شهوت فرو شد بر نخاست (مولوی، 1378: دفتر دوم / 233)

3. . این مطالب نتیجه تجربه شخصی و به‌عبارتی تاریخ شفاهی است. گرچه در سازمان اسناد، مدارک آن موجود است.

منابع و مآخذ

1. قرآن کریم، ترجمه محمد مهدی فولادوند.

2. آیتی، عبدالمحمد، 1376، ترجمه صحیفه سجادیه، تهران، سروش.

3. ابن ابی‌الحدید، عبدالحمید، 1404، شرح نهج البلاغه، قم، کتابخانه آیت‌الله مرعشی.

4. ابن‌طاوس، سیدرضی‌الدین، 1367، اقبال الاعمال، تهران، دارالکتب الاسلامیه.

5. اربلی، علی بن عیسی، 1381، کشف الغمة فی معرفه الائمة، تحقیق سید‌هاشم رسولی محلاتی، بیروت، دارالعلم.

6. امام‌خمینی، سیدروح الله، 1359، تفسیر سوره حمد، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.

7. ــــــــــــــ ، 1370، شرح جنود عقل و جهل، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.

8. ــــــــــــــ ، 1378، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.

9. باقری، خسرو، 1388، نگاهی دوباره به تربیت اسلامی، تهران، انتشارات مدرسه.

10. تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد، 1366، غررالحکم و دررالکلم، قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.

11. حر عاملی، محمد بن حسن، 1409 ق، وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، قم، آل‌البیت.

12. دلشاد تهرانی، مصطفی، 1372، سیره نبوی، تهران، نشر دریا.

13. دوانی، علی، 1354، مهدی موعود، تهران، دارالکتب الاسلامی.

14. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، 1412 ق، المفردات فی غریب القرآن، بیروت، دارالعلم.

15. زمخشری، محمود، 1407، الکشاف، بیروت، دارالکتاب العربی.

16. سیدرضی، سیدمحمد بن حسین، بی‌تا، نهج‌البلاغه، قم، دارالهجره.

17. سیوطی، جلال‌الدین، 1425، تاریخ الخلفا، بیروت، مکتبه الشامله.

18. شهیدی، سیدجعفر، 1377، ترجمه نهج‌البلاغه، تهران، انتشارات علمی فرهنگی.

19. صفری فروشانی، نعمت‌الله، 1378، غالیان، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوی.

20. طباطبایی، سیدمحمد‌حسین، 1374، المیزان، ترجمه موسوی همدانی، قم، اسلامی.

21. طبرسی، احمد بن علی، 1403، الاحتجاج، مشهد، نشر مرتضی.

22. عمید، حسن، 1354، فرهنگ عمید، تهران، امیرکبیر.

23. فتال نیشابوری، محمد بن حسن، بی‌تا، روضة الواعظین، قم، رضی.

24. قائمی‌مقدم، محمدرضا، 1389، «روش الگویی در تربیت اسلامی»، فصلنامه معرفت، شماره 69.

25. کلاچیان، زهره، 1382، خاطرات محسن دعاگو، تهران، انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی.

26. کلینی، محمد بن یعقوب، 1365، کافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه.

27. گلی‌ زواره‌ای، غلامرضا، 1379، فرازهای فروزان، تهران، نشر حضور.

28. متقی هندی، علاءالدین، بی‌تا، کنز العمال، بیروت، مؤسسه الرساله.

29. مجلسی، محمدباقر، 1404 ق، بحارالانوار، لبنان، مؤسسه وفا.

30. محمدی ری‌شهری، محمد، 1369، خاطرات سیاسی، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.

31. مطهری، مرتضی، 1385، مجموعه آثار، قم، صدرا.

32. معین، محمد، 1375، فرهنگ معین، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.

33. مهدی‌زاده، حسین، 1385، الگوشناسی، قم، مرکز پژوهش‌های صدا و سیما.

34. موسوی کاشمری، سیدمهدی، 1379، روش‌های تربیت، قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.

35. مولوی، جلال‌الدین، 1378، مثنوی معنوی، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.

فصلنامه مطالعات انقلاب - شماره 27

- 4370 بازدید
ارزیابی این مطلب
(0 رای‌ها)
منتشرشده در موضوع الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت
- کد خبر: 535

با ما در تماس باشید

اخبار پربازدید

رخدادهای مهم

خبرنامه سایت

captcha 

حالت های رنگی